Skip to main content

De menopauze is een natuurlijke levensfase die uiteindelijk iedereen overkomt die menstrueert, zodra ze een bepaalde leeftijd bereiken. Maar hoe natuurlijk ook, de menopauze gaat ook gepaard met allerlei symptomen die je levenskwaliteit kunnen beïnvloeden – waaronder veranderingen in je lichaamssamenstelling, zoals verlies van spiermassa en toename van visceraal vet.  

Dit artikel bespreekt hoe de menopauze samenhangt met de toename van visceraal vet en wat je kunt doen om dit te beheersen. 

 

De invloed van de menopauze op je lichaam 

De meeste mensen met een menstruatiecyclus hebben sinds hun puberteit een regelmatige maandelijkse hormonale cyclus. Tijdens deze cyclus gaan de hormonen oestrogeen en progesteron op en neer om je lichaam aan te geven wanneer het tijd is om te ovuleren, of om een eicel uit je eierstokken vrij te laten om door je eileiders te reizen om bevrucht te worden. Als het lichaam merkt dat dat maandelijkse eitje niet bevrucht is, gaan de hormonen opnieuw in een cyclus om aan te geven dat het tijd is om het baarmoederslijmvlies af te scheiden (ook bekend als je menstruatie).  

Maar als je de menopauze nadert, verandert die regelmatige hormooncyclus. Meer specifiek worden de oestrogeen- en progesteronniveaus veel onregelmatiger en nemen ze geleidelijk af, wat leidt tot onregelmatige menstruaties en een uiteindelijk volledig einde van je menstruatiecyclus, wat het einde betekent van je vermogen om je op natuurlijke wijze voort te planten.  

Het is belangrijk op te merken dat de term “menopauze” hier kan worden onderverdeeld in verschillende fasen: perimenopauze en postmenopauze. 

  1. Perimenopauze, wat letterlijk vertaald “rond de menopauze” betekent, is de periode waarin je hormoonspiegels beginnen te veranderen, wat leidt tot onregelmatige menstruaties en andere veel voorkomende symptomen van de menopauze, zoals gewichtsveranderingen en opvliegers. Deze fase kan meerdere jaren duren.
  2. De menopauze wordt officieel gedefinieerd als een periode van twaalf maanden zonder menstruatie. Zoals de naam al doet vermoeden, is de postmenopauze de periode nadat je de “officiële” menopauze hebt bereikt. 

 

Menopauze en toename van visceraal vet 

Helaas is een van de gevolgen van hormonale veranderingen tijdens de menopauze dat veel mensen melding maken van ongemakkelijke en vervelende symptomen. Een van de meest opvallende veranderingen in je gezondheid is dat je onregelmatige hormoonspiegels, in combinatie met de algemene veranderingen in levensstijl die in deze periode van het leven vaak voorkomen, soms gepaard gaan met gewichtstoename.  

Gemiddeld wordt de menopauze geassocieerd met een aanzienlijke gewichtstoename van ongeveer 2 – 2,5 kg in drie jaar. Wat meer is, de menopauze wordt ook geassocieerd met een herverdeling van lichaamsvet – in het bijzonder merken veel mensen die in de menopauze komen dat ze in hun midden aankomen.  

Naast het vetweefsel dat vlak onder je huid zit en dat je vaak ziet bij gewichtstoename in de buik (bekend als onderhuids vet), gaat de menopauze ook gepaard met een toename van visceraal vet. Visceraal vet is een soort vet dat zich diep in je buik bevindt. Het beschermt je organen. In tegenstelling tot onderhuids vet, het soort vetweefsel waar je waarschijnlijk het eerst aan denkt, kan visceraal vet moeilijk te detecteren zijn als je niet naast je gewicht ook je lichaamssamenstelling in de gaten houdt. Menopauze-geassocieerde toename van visceraal vet kan beginnen tijdens de perimenopauze en kan ook doorgaan na de menopauze. 

De consequenties van een toename in visceraal vet 

Weten hoe je viscerale vet samenstelling ervoor staat is belangrijk omdat hoge viscerale vetniveaus sterk gelinkt zijn aan de parameters van het metabool syndroom bij vrouwen. Het metabool syndroom is het samen voorkomen van meerdere verschillende aandoeningen, waaronder hoge bloeddruk, hoog cholesterol en hoge bloedsuikerspiegel, en de aanwezigheid van het metabool syndroom betekent dat iemand een hoger risico loopt op ernstige chronische gezondheidsproblemen zoals hartaandoeningen en diabetes.  

Een belangrijke reden waarom dit kan gebeuren, is hoe de herverdeling van vetweefsel in de buik je stofwisseling kan beïnvloeden. Met name visceraal vetweefsel wordt in verband gebracht met insulineresistentie, ook wel bekend als het vermogen van je lichaam om suiker goed te verwerken. Insuline zorgt ervoor dat de suiker in je lichaam (ook wel glucose genoemd) je cellen binnenkomt om te worden gebruikt als brandstof, maar als je insulinegevoeligheid laag is en je lichaam resistent wordt tegen insuline, kan de suiker in je bloed blijven in plaats van in je cellen. Na verloop van tijd kan dit leiden tot een verhoogde bloedsuikerspiegel en daaropvolgende complicaties zoals diabetes.   

Meer in het bijzonder is visceraal vet in verband gebracht met een verhoogd cardio-metabool risico bij vrouwen met obesitas, meer dan andere soorten lichaamsvet zoals onderhuids vetweefsel. Met andere woorden: het niveau van je visceraal vet kan een duidelijke indicator zijn van je risico op ernstige en vaak levensbedreigende hartaandoeningen en gebeurtenissen, zoals hartaandoeningen, beroertes en hartaanvallen. 

 

Hoe de toename van visceraal vet tijdens de menopauze onder controle te houden  

Houd de metriek van je lichaamssamenstelling in de gaten 

Het is moeilijk om te weten hoeveel visceraal vet je hebt versus onderhuids vet, omdat visceraal vet diep in je buik zit en meestal niet goed te zien of te detecteren is zonder de juiste technologie.  

Een van de makkelijkste manieren om erachter te komen hoeveel visceraal vet je hebt, is om naast een weegschaal ook een weegschaal voor lichaamssamenstelling te gebruiken. Weegschalen voor lichaamssamenstelling maken gebruik van bio-elektrische impedantie analyse (BIA) om je lichaamssamenstelling te analyseren en belangrijke meetgegevens te bepalen zoals je viscerale vetniveaus, evenals je totale lichaamsvetpercentage en vetvrije massa – die allemaal veel nuttiger kunnen zijn voor het analyseren van je gezondheid en fitnessniveaus dan gewicht en Body Mass Index alleen. Je kunt ook je lichaamssamenstelling bepalen door een DEXA-scan te ondergaan of een plethysmografietest te doen. Je arts kan ook nuttige inzichten hebben. 

Onderschat de kracht van veranderingen in je levensstijl niet 

Een van de belangrijkste punten uit dit artikel is dat vetgroei niet onvermijdelijk hoeft te zijn tijdens de menopauze – in veel gevallen zijn er genoeg veranderingen in je levensstijl die je kunt maken om de veranderingen te verzachten.  

Bijvoorbeeld: hoewel de menopauze hormonale veranderingen kan veroorzaken die zich lenen voor gewichtstoename, merken sommige mensen ook dat hun fysieke activiteit afneemt in deze periode, wat het probleem kan verergeren. Maar zelfs tijdens de menopauze kan lichaamsbeweging effectief zijn om het gewicht onder controle te houden. Sterker nog: sommige onderzoeken hebben aangetoond dat lichaamsbeweging zelfs noodzakelijk is om visceraal vet aan te pakken. 

Als je voor het eerst gaat sporten (of voor het eerst sinds lange tijd), begin dan met een paar dagen per week matig bewegen, zoals wandelen of zwemmen. Naarmate je lichaam hier meer aan gewend raakt, kun je overgaan op langere en intensievere oefeningen, zoals joggen, gewichtheffen en boksen.

Praat met je arts over andere opties 

Omdat de menopauze zo belastend kan zijn voor je gezondheid en je welzijn, zijn er verschillende andere opties om die hormonale veranderingen aan te pakken. Je zou echter eerst met je arts moeten overleggen om te bepalen wat voor jou de juiste aanpak is, vooral omdat niet alle “oplossingen” die er zijn gebaseerd op klinisch onderzoek of geschikt zijn voor iedereen.  

Sommige natuurlijke remedies en kruiden, zoals zilverkaars, vitex (monnikspeper), salie en fenegriek, worden bijvoorbeeld al eeuwenlang gebruikt in traditionele geneeskundige praktijken en worden verondersteld je hormonen “in balans te brengen” en verschillende symptomen van de menopauze te verbeteren. Er is echter geen sterk klinisch bewijs om deze beweringen te ondersteunen, vooral als het gaat om de lichaamssamenstelling, dus deze moeten met een korreltje zout worden genomen.  

Daarnaast merken sommige mensen dat ze baat hebben bij hormoonsuppletietherapie (HST), die helpt bij het tegengaan van hun natuurlijk dalende oestrogeenspiegel. Dit is echter niet voor iedereen de beste weg, dus het is belangrijk om je arts om zijn professionele mening te vragen. 

 

Conclusie 

De menopauze gaat bij sommige mensen zeker gepaard met een toename van visceraal vet, wat je risico op verschillende chronische aandoeningen kan verhogen. Dit betekent echter niet dat toename van visceraal vet onvermijdelijk is, noch dat je er niets aan kunt doen. Door met je arts te praten over andere opties, actief te blijven en je bewust in te spannen voor een gezonde levensstijl die gericht is op je lichaamssamenstelling, kun je de menopauze onder controle houden.